De neiging om gedrag te verklaren en te verzachten zit diep in mij verankerd, maar leren waar mijn verantwoordelijkheid eindigt was een minstens zo belangrijk proces.

‘De psycholoog in jou staat nooit uit.’ Het klinkt als een grap, maar voor mij is het een harde waarheid. Ik vraag me af of het erger is geworden of dat ik het simpelweg beter ben gaan zien. Hoe ouder ik word, hoe vaker het me overkomt. Mijn vriend zegt dan dingen als: ‘Je hoeft niet altijd overal iets achter te zoeken’ of ‘dit is niet jouw probleem’. Dat is voor mij niet zo makkelijk als hij zegt.  

Waarom dat zo is?

Omdat het willen begrijpen en oplossen bij mij automatisch gebeurt. Waarom doet iemand wat hij doet? Die vraag blijft in mijn hoofd hangen, soms langer dan me lief is. Ik blijf zoeken naar een verklaring, zelfs wanneer iemands gedrag volle bak over mijn grens gaat.

Dit gebeurt al vanaf dat ik klein ben. Als kind voelde ik de emoties van anderen intens en ging ik ruzies bemiddelen. Dat deed ik door te ‘vertalen’. Het uitleggen van het ‘waarom’, in de hoop dat ze elkaar beter zouden begrijpen en de ruzie stopte.

Ik heb het van mijn vader. Hij ziet ook de onmacht en past zich aan. Daardoor zag ik hem weinig voor zichzelf opkomen. Hij haalt zijn schouders op en schudt het van zich af. Het is het voorbeeld waar ik mee opgegroeid ben. ‘Met de paplepel ingegoten’, zeggen ze dan. Begrijpen maakt mij mild, maar soms ook grenzeloos.

De enge man in Parijs

Dat werd mij misschien wel het duidelijkst toen ik twaalf jaar oud was. We waren met ons gezin een weekendje in Parijs. Tijdens een ritje met de metro, zagen we een grote, getinte man met vurige ogen. Hij sprak luid en keek je met zijn grote witte ogen indringend aan. Soms wees hij met zijn vinger. Ik verstond niet wat hij zei, want hij sprak Frans.

Ik kroop weg achter mijn moeder. Zij sloeg haar arm om mijn schouder en hield mijn zusje op haar schoot nét wat steviger vast. Toen wij uitstapten, liep de man met ons mee. Hard sprekend en met zijn armen wijd, liep hij achter ons aan. We snelden vooruit en renden bijna de trappen van de metro op. Boven aangekomen, was mijn vader nergens te bekennen. Onrustig scande mijn moeder de menigte af die de metro uitkwam, terwijl ze onze handen stevig vasthield.

Het leek alsof we een eeuwigheid stonden te wachten. Een paar minuten later kwam mijn vader aangelopen, met de enge Franse man naast hem. Rustig voerden zij een gesprek in het Frans en de man had een glimlach op zijn gezicht. Mijn vader gaf hem een hand, waarop de man zijn eigen weg ging. Na een paar stappen spreidde hij zijn armen weer, om opnieuw zijn verhaal te verkondigen aan degene die wilde luisteren.

Mijn moeder was boos op mijn vader. Ze was bang geweest en hij was niet bij ons gebleven. Hoe kon hij nou met zo’n man in gesprek gaan? Mijn vader haalde zijn schouders op en vertelde dat de man niet helemaal in orde was. Hij had het nodig dat er even iemand naar hem luisterde. De man dacht dat hij de Koning van Frankrijk was en had mijn vader uitgebreid verteld over zijn paleis. Pas jaren later begreep ik dat deze man in een psychose zat.

Hoe het anders kan

Waar mijn vader meebeweegt, reageert mijn moeder anders. Ook zij ziet wat er onder het gedrag zit, maar dit beïnvloedt haar minder. Ook al begrijpt zij het nog zo goed, wie over haar grens gaat, gaat te ver. Zij spreekt de ander aan en komt voor zichzelf op. Zelfs op de moeilijkste momenten. Zo liet ze zich niet zomaar ontslaan, zonder daar een goede regeling uit te halen. Het kostte haar maanden en ze kreeg veel narigheid over zich heen, maar ze gaf niet op.

Ik lijk op mijn vader, hoe graag ik ook wat meer van mijn moeder zou willen hebben. Het hoort bij mij. Ik geef meer om het welzijn van anderen en dat kan ik niet uitzetten. Soms is dat privé lastig, maar in mijn werk is het bijna altijd een kracht. Daar helpt het me om het goede in mensen te zien. Ik begrijp nu dat mijn vader ons beschermde, juist door te blijven staan.

Ik stop het niet in mijn rugzak

Dus ook ik haal vaak mijn schouders op en schud het van me af. Voor mij is de kunst er niet te lang mee te blijven lopen. Het niet in mijn eigen rugzak te stoppen, maar bij de ander, waar het hoort. Zo houd ik dit werk vol en begin ik elke dag met een schone lei en frisse moed. Misschien juist daar waar een ander hard wegloopt.